Portretten en genealogie
Jan Willem Boezeman
Voordat ik met Angenetha Balm een werkgroep had gevormd die het huizenonderzoek in het havengebied opstartte, heb ik mij lange tijd met genealogisch onderzoek beziggehouden.
Als genealoog heb je een behoorlijk voorstellingsvermogen nodig om je een beeld te kunnen vormen van de personen die je uit de archieven naar boven haalt en met elkaar in verband brengt.
De portretfotografie begon pas in de tweede helft van de negentiende eeuw goed op gang te komen en in de periode daarvoor was het niet voor iedereen weggelegd zich te laten vereeuwigen op een schilderij. Bij het uitoefenen van genealogie hoort ook het speuren naar foto's van de voorouders en hun verwanten.
Door mijn fascinatie voor portretten van mensen uit vroeger tijden heb ik intussen een behoorlijke collectie negentiende-eeuwse portretfoto's verzameld. Deze zogenaamde cartes de visite zijn vooral interessant wanneer bekend is wie erop afgebeeld staat, maar helaas schreef men dat er meestal niet bij.
De foto van deze oude heer zat in een familiealbum dat ik op een rommelmarkt kocht. De foto is rond 1870 gemaakt. Het album bevat tientallen familiefoto's en zonder uitzondering waren de namen van de afgebeelde personen op de achterzijde vermeld! Voor een genealoog is het dan een uitdaging om een dergelijke familie 'in beeld' te krijgen...
Het bleek te gaan om de familie Bicker, een geslacht waarvan de stamreeks al aan het eind van de veertiende eeuw in Amsterdam start. Op deze foto staat Jonkheer Daniël Bicker (1808-1880). Hij was onder meer adjudant van de Koning. Soms is het onbegrijpelijk waarom er afstand is gedaan van een, meestal lang in een familie bewaarde, verzameling familiefoto's.
Vooral in de begintijd van de fotografie waren het kunstschilders die zich met de portretfotografie bezighielden. Er werd dan ook veel werk van een foto gemaakt, soms werden portretfoto's dan ook met de hand ingekleurd waardoor het kleine schilderijtjes leken te zijn!
De stap naar het verzamelen van portret-schilderijen was dan een logisch gevolg. Dit schilderij trok mijn aandacht door de beschrijving waarmee het op Internet te koop werd aangeboden. De aanbieder dateerde het in het midden van de negentiende eeuw en stelde dat het onleesbaar was gesigneerd.
De haardracht van de geportretteerde (een pruik) deed mij eerder denken aan het laatste kwart van de 18e-eeuw dan aan het midden van de 19e-eeuw.
De 'signatuur' was voor mij wel leesbaar, het staat op de brief die deze heer aan het schrijven is. Er staat Mijn Heer waarmee het geen signatuur maar de aanhef van de brief is. Kortom, het schilderij is niet gesigneerd!
Op de kaft van het boek staat: Grootboek waarmee duidelijk was dat het om een Nederlands schilderij ging; blijkbaar is hier iemand zijn boekhouding aan het bijwerken. Een koopman?
Op de achterzijde van het schilderij treffen we een beschadigde sticker aan met een aanknopingspunt:
Er is niet veel fantasie voor nodig om hier HENDRIK OOSTERZEE van te maken, een koopman en assuradeur te Rotterdam, waar hij zo te zien ook overleden is op de twaalfde dag van een onbekende maand en een onbekend jaar.
Bij genealogisch onderzoek krijgt Internet een steeds belangrijkere rol. Het gemeentearchief van Rotterdam heeft de Burgerlijke Stand digitaal doorzoekbaar gemaakt. Omdat we een gedeelte van de voor- en achternaam hebben typen we in: Hend* *sterzee.
En het is meteen raak: op 12 december 1816 overleed Hendrik van Oosterzee geboren te Willemstad, 64 jaar en 8 maanden oud. Dus was hij geboren in 1752. We vervolgen de digitale speurtocht op de site van het Regionaal Archief van West-Brabant waarop de doopregisters van Willemstad te vinden zijn..
Er weer met succes: op 9 april 1752 bleek Hendrik in Willemstad te zijn gedoopt als zoon van Michiel Mattheus van Oosterzee en Sabina Henrica van den Santheuvel.
Zijn moeders achternaam viel mij direct op, dit is een uitgestorven Dordts patriciërsgeslacht die we met ons huizenonderzoek op het Nieuwe Werck meermalen als eigenaar van huizen zijn tegengekomen. En zowaar, op de site van het Stadsarchief Dordrecht vonden we dat Sabina Henrica van den Santheuvel op 5 januari 1731 in Dordrecht was gedoopt.
Hendrik van Oosterzee had dus Dordtse voorouders. Hij was vernoemd naar zijn grootvader Hendrik van den Santheuvel (1690-1748), lid van de Dordtse Raad van Acht (1718), lid van de Raad van Veertigen (1730) en schepen van de stad.
De speurtocht werd afgerond in het Nederlands Adelsboek en het Nederlands Patriciaat, genealogische naslagwerken die digitaal en daarmee snel doorzoekbaar op mijn computer staan. De man op het portret heeft zijn naam behouden, maar dat ging na 200 jaar bijna mis...
En Hendrik van Oosterzee? Hij is na lange tijd terug op Dordtse grond en aan zijn vrolijke blik te zien heeft hij het uitstekend naar zijn zin op het Nieuwe Werck!
Oh ja, doe ons genealogen een plezier! Schrijf achterop de portretfoto's de namen van de geportretteerden en begin met uw oudste familiealbum....
